Diagnoza ADHD u psychologa – przy pomocy testu DIVA-5

Rozpoznanie ADHD u osób dorosłych oraz dzieci wymaga rzetelnej, wieloetapowej diagnostyki. Współcześnie jednym z najczęściej wykorzystywanych narzędzi w procesie rozpoznawania zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi jest ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny DIVA-5. Z tego artykułu dowiesz się, na czym polega diagnoza ADHD u psychologa, czym jest test DIVA-5, jak wygląda proces diagnostyczny u dorosłych oraz jak narzędzie to wykorzystywane jest w pracy z dziećmi i młodzieżą.

Najważniejsze informacje: DIVA-5 to ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny stosowany w rozpoznawaniu ADHD, diagnoza wymaga analizy objawów z dzieciństwa oraz ich obecnego wpływu na funkcjonowanie, u dzieci i młodzieży istotna jest współpraca z rodzicami oraz środowiskiem szkolnym, jedno narzędzie diagnostyczne nie jest wystarczające do ustalenia rozpoznania, rzetelna diagnoza umożliwia zaplanowanie dalszego wsparcia i terapii.

Czym jest ADHD i dlaczego ważna jest dobra diagnoza?

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe wpływające na koncentrację, kontrolę impulsów i organizację codziennego funkcjonowania. Objawy mogą obejmować rozproszenie, trudności z dokończeniem zadań, impulsywne decyzje czy nadmierną ruchliwość. U dorosłych często przybierają mniej oczywistą formę – zamiast nadruchliwości pojawia się chaos organizacyjny, zapominanie i trudność w planowaniu.

Najczęstsze obszary, w których widoczne są objawy ADHD, to:

• praca lub szkoła (problemy z koncentracją, terminowością),

• relacje (impulsywność, trudność w regulacji emocji).

Rzetelna diagnoza jest niezwykle ważna, ponieważ objawy ADHD mogą przypominać inne trudności, m.in. zaburzenia lękowe, depresję czy przewlekły stres. Bez dokładnej oceny łatwo o błędne rozpoznanie i nieadekwatne wsparcie.

Dobrze przeprowadzona diagnostyka pozwala odróżnić ADHD od innych problemów i zaplanować dalsze działania psychologiczne, terapeutyczne lub psychiatryczne.

Na czym polega diagnoza ADHD u psychologa?

Diagnoza ADHD nie opiera się na jednym teście ani pojedynczej rozmowie. To proces, który ma na celu ocenę, czy obserwowane trudności spełniają kryteria diagnostyczne oraz czy nie wynikają z innych przyczyn.

Podstawą jest szczegółowy wywiad kliniczny. Psycholog analizuje historię rozwoju, przebieg edukacji, funkcjonowanie w pracy lub szkole oraz relacje społeczne. Kluczowe jest ustalenie, czy objawy były obecne już w dzieciństwie i czy utrzymują się w różnych obszarach życia.

W procesie diagnostycznym uwzględnia się m.in.:

• nasilenie i częstotliwość objawów,
• wpływ trudności na codzienne funkcjonowanie,
• kontekst rodzinny, szkolny lub zawodowy,
• ewentualne współwystępowanie innych zaburzeń.

Testy psychologiczne – w tym DIVA-5 – są elementem wspierającym ocenę kliniczną. Nie zastępują rozmowy ani analizy historii życia, ale pomagają usystematyzować informacje i odnieść je do obowiązujących kryteriów diagnostycznych.

Czym jest test DIVA-5 i jak wspiera rozpoznanie ADHD?

DIVA-5 (Diagnostic Interview for ADHD in Adults) to ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny oparty na kryteriach DSM-5. Nie jest to test w formie kwestionariusza internetowego, lecz narzędzie wykorzystywane przez specjalistę podczas rozmowy klinicznej.

DIVA-5 pomaga usystematyzować ocenę objawów w dwóch kluczowych obszarach:

• trudności z koncentracją i organizacją,

• impulsywność oraz nadruchliwość.

W przypadku osób dorosłych wywiad obejmuje zarówno aktualne funkcjonowanie, jak i analizę objawów występujących w dzieciństwie. To ważne, ponieważ jednym z warunków rozpoznania ADHD jest obecność trudności już we wczesnym okresie życia.

DIVA-5 w pracy z dziećmi i młodzieżą

W diagnostyce młodszych pacjentów narzędzie to stosuje się z uwzględnieniem wieku i kontekstu rozwojowego. Kluczowe znaczenie ma współpraca z rodzicami lub opiekunami oraz – w miarę możliwości – informacje ze szkoły.

Oceniane jest:

• funkcjonowanie dziecka w domu i w środowisku szkolnym,

• relacje rówieśnicze,

• zdolność koncentracji podczas nauki i wykonywania poleceń.

Co istotne, DIVA-5 nie stanowi samodzielnej diagnozy, lecz element całościowego procesu oceny klinicznej. Jego wartością jest uporządkowanie informacji i odniesienie ich do jasno określonych kryteriów diagnostycznych.

Jak wygląda proces diagnostyczny i co dzieje się po jego zakończeniu?

Proces diagnostyczny ADHD zwykle obejmuje kilka spotkań. Ich liczba zależy od wieku pacjenta, złożoności trudności oraz dostępnych informacji z wywiadu rodzinnego czy szkolnego. Diagnoza nie jest stawiana podczas jednej wizyty, wymaga zebrania oraz przeanalizowania informacji pochodzących z różnych źródeł.

Po zakończeniu etapu badania psycholog omawia wyniki i wyjaśnia, czy obserwowane trudności spełniają kryteria ADHD. W przypadku potwierdzenia rozpoznania przedstawiane są dalsze rekomendacje, które mogą obejmować:

• psychoedukację i wsparcie psychologiczne,

• psychoterapię,

• konsultację psychiatryczną (jeśli potrzebna jest farmakoterapia),

• wskazówki dotyczące funkcjonowania w pracy, szkole lub w relacjach.

Jeśli objawy nie spełniają kryteriów ADHD, specjalista może zaproponować dalszą diagnostykę w innym kierunku, np. zaburzeń lękowych, depresyjnych czy trudności adaptacyjnych.

Rzetelna diagnoza ADHD powinna być prowadzona przez specjalistę z zakresu psychologii klinicznej, który ma doświadczenie w pracy diagnostycznej z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi. W placówkach Nasz Lekarz dostępna jest profesjonalna diagnostyka w ramach usługi psychologii klinicznej. Szczegóły dotyczące zakresu konsultacji można znaleźć na stronie: https://naszlekarz.pl/usluga/psychologia-kliniczna/.